Đái tháo đường thai kỳ những điều mẹ cần biết (Phần 3)

Đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) đang ngày càng phổ biến hơn trên toàn thế giới. Theo thống kê từ Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khoảng 9.2% số phụ nữ mang thai bị đái tháo đường (tiểu đường) trong thai kỳ.

9. Các phương pháp điều trị đái tháo đường thai kỳ không dùng thuốc?

Việc thực hiện chế độ ăn phù hợp kèm với tập luyện thay đổi lối sống có ý nghĩa cải thiện đến 80% chỉ số đường máu ở đối tượng đái tháo đường thai kỳ. Cụ thể các phương pháp điều trị không dùng thuốc như sau:

9.1. Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng đúng và đủ năng lượng

Việc thay đổi chế độ ăn được khuyến cáo đối với tất cả các phụ nữ bị ĐTĐ thai kỳ và giúp đạt được và duy trì glucose máu theo mục tiêu trong khi vẫn cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng giúp thai nhi phát triển. Chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng, trong đó phải bao gồm 4 nhóm thực phẩm: Chất tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Trên nguyên tắc chia nhỏ bữa ăn trong ngày.

 Mẹ bầu có thể lựa chọn các nhóm thực phẩm sau đây:

(i).  Nhóm tinh bột:

  • Tinh bột có nhiều loại thực phẩm, tinh bột khi ăn vào được chuyển hóa thành đường vì vậy cần ăn tinh bột để có sức khỏe và giúp cho thai nhi phát triển. Tuy nhiên ăn nhiều tinh bột sẽ làm tăng đường huyết.
  • Lượng tinh bột ăn vào chiếm khoảng 35-45% tổng lượng calo chia làm 3 bữa ăn chính và 3 bữa phụ.
  • Ưu tiên sử dụng thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp (GI≤55) hay trung bình (GI 56-69) như:
  • Gạo lứt còn vỏ nguyên cám
  • Bún tươi, miến dong
  • Ngũ cốc nguyên cám
  • Bánh mì nâu
  • Đậu nguyên hạt.
  • Không nên sử dụng thực phẩm làm tăng đường huyết như:
  • Gạo trắng, bánh mì trắng
  • Khoai tây, bí đỏ
  • Nước ngọt, nước trái cây, chè, trà sữa
  • Kem, bánh ngọt, đồ ăn nhanh

(ii). Nhóm chất đạm Protein:

  • Tăng chế độ ăn giàu Protein và chất béo trong thức ăn (thường ít ảnh hưởng tới Glucose máu sau ăn và góp phần làm giảm cảm giác thèm ăn cho thai phụ như: Cá, cá hồi, thịt nạc, thịt gà, các loại đậu, trứng, tôm, cua….

(iii). Nhóm chất béo Lipid:

  • Nên sử dụng các loại dầu thực vật như: Dầu mè, dầu đậu nành, dầu oliu.
  • Không nên sử dụng mỡ động vật, dầu cọ, dầu đã chiên đi chiên lại nhiều lần.

(iv). Nhóm rau xanh:

  • Rau xanh không thể thiếu trong khẩu phần ăn của phụ nữ đtđ thai kỳ. Bởi ăn rau xanh nhiều có tác dụng hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau khi ăn và cung cấp lượng vitamin như acid folic.
  • Rau mồng tơi, rau khoai lang, rau dền
  • Súp lơ xanh
  • Măng tây
  • Rau xà lách
  • Đậu bắp, đậu hà lan
  • Ớt chuông xanh đỏ

Lưu ý một số loại rau quả không nên ăn

  • Rau ngót
  • Rau răm
  • Rau sam
  • Rau trùm ngây
  • Đu đủ xanh
  • Mướp đắng
  • Rau ngãi cứu
  • Táo mèo
  • Quả nhãn
  • Quả thơm

(v). Nhóm trái cây:

  • Nên chọn các loại trái cây ít ngọt và chỉ số đường huyết thấp  khoảng 200g/ ngày) như:..Bơ, thanh long, dâu tây, dưa gang, bưởi, cam, lê táo…

 Nên chọn trái cây ít ngọt có chỉ số đường huyết thấp (GI ≤55) hay trung bình (GI 56-69), nên ăn cả múi miếng không nên ép lấy nước.

(vi).  Nhóm sữa:

  • Đây là nguồn cung cấp năng lượng, chất đạm, canxi và một số vi chất khác.
  • Nên sử dụng sữa tách béo/ít béo, không đường và giàu canxi, sữa đậu nành không đường, sữa chua không đường, phô mai, v.v.
  • Nếu phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ ăn uống kém, suy dinh dưỡng hoặc ít lên cân, có thể cân nhắc việc bổ sung dinh dưỡng bằng sữa chuyên biệt có chỉ số đường huyết thấp dành cho bệnh nhân tiểu đường (theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng).
  • Nên tránh sử dụng các sản phẩm sữa dành cho phụ nữ mang thai vì chúng có thể làm tăng đường huyết.

Các phụ nữ bị ĐTĐTK nên tuân theo cùng một khuyến cáo về lượng vitamin và muối khoáng ăn vào như các phụ nữ không bị đái tháo đường. Ngoại trừ việc bổ sung acid folic 5mg/ ngày bắt đầu từ 3 tháng trước khi ngừng các biện pháp tránh thai.

Từ tuần thứ 12, liều acid folic nên giảm còn 0,4 – 1mg/ ngày, và tiếp tục cho đến khi hết cho con bú.

9.2. Kiểm soát cân nặng như thế nào?

Các phụ nữ bị ĐTĐ cần tuân thủ hướng dẫn về tăng cân. Tuy nhiên có thể thay đổi cho phù hợp với trọng lượng và mức BMI. Các phụ nữ béo phì bị ĐTĐ thai kỳ cần giảm lượng calo ăn vào khoảng 1/3 so với lượng ăn thông thường trước khi mang thai.

Bảng khuyến cáo mức tăng cân trong toàn bộ quá trình mang thai và tốc độ tăng cân phân bố theo BMI thai kỳ.

9.3. Chế độ tập luyện thể dục thế nào phù hợp trong thời gian mang thai?

Do glucose máu có xu hướng tăng cao sau ăn, các thai phụ bị ĐTĐ nên đi bộ nhẹ khoảng 15-20 phút sau ăn 1 giờ nếu không có chống chỉ định.

Lựa chọn các bài tập nửa trên cơ thể tùy theo tình trạng của thai phụ. Cần có ý kiến tư vấn của bác sỹ chuyên khoa Nội tiết- ĐTĐ và Sản khoa trước khi tiến hành luyện tập.

Chế độ luyện tập nhẹ nhàng sẽ giúp:

– Giảm đề kháng insulin

– Duy trì cân nặng, sức khỏe, tạo sự dẻo dai

– Giúp hồi phục cơ thể tốt hơn sau khi sinh

9.4. Theo dõi đường máu tại nhà như thế nào?

Phụ nữ bị ĐTĐTK được cung cấp bảng theo dõi glucose máu, cần chuẩn bị một máy kiểm tra glucose máu cùng mục tiêu điều trị và thực đơn dinh dưỡng áp dụng trong 2 tuần.

Liên hệ với bác sỹ điều trị hoặc tổng đài của Trung tâm Nội tiết – Đái tháo đường Family (SĐT: 0944225115) về chỉ số xét nghiệm glucose máu và chế độ thực hiện thay đổi lối sống dinh dưỡng tại nhà.

Việc theo dõi glucose máu tại nhà và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát glucose máu. Nếu có hơn 30% tổng số lần vượt qua mục tiêu điều trị bạn cần phải găp lại bác sỹ điều trị để tư vấn và quyết định liệu pháp điều trị bằng thuốc.

10. Phương pháp điều trị đái tháo đường thai kỳ dùng thuốc?

Mẹ bầu bị DDTDDTK nếu không đạt mục tiêu glucose máu sau 2 tuần áp dụng thay đổi chế độ ăn, tập luyện, kiểm soát cân nặng thì bác sỹ chuyên khoa nội tiết sẽ quyết định kết hợp với điều trị Insulin. Phác đồ điều trị dùng thuốc được cá thể hóa, căn cứ vào nồng độ glucose máu của mỗi bệnh nhân.

Khuyến cáo nên bắt đầu điều trị bằng insulin khi có >30% giá trị glucose máu lúc đói > 5,8 mmol/l và hoặc giá trị glucose máu sau ăn 2 giờ > 6,7 mmol/l.

11. Theo dõi quá trình chuyển dạ và chăm sóc sau sinh?

Khuyến cáo các thai phụ bị ĐTĐ thai kỳ có điều trị bằng insulin hoặc thuốc viên nên đẻ chủ động ở tuần 39, với các thai phụ kiểm soát glucose máu không tốt nên đẻ chủ động ở tuần 38 hoặc sớm hơn nữa nếu có biểu hiện tiền sản giật hay suy thai. Các thai phụ chỉ kiểm soát chế độ ăn và luyện tập có thể chờ chuyển dạ tự nhiên cho đến tuần 40.

Theo dõi khi chuyển dạ:

Thời gian chuyển dạ: nếu glucose máu kiểm soát tốt (từ 4 -7 mmol) và không có biến chứng gì của mẹ và thai, thì thời gian đẻ lí tưởng là 39-40 tuần để phòng ngừa các biến chứng do đẻ sớm, đặc biệt là suy hô hấp do phổi thai nhi chưa trưởng thành.

 Theo dõi sau sinh:

 Nuôi con bằng sữa mẹ

Ngừng tiêm insulin và theo dõi glucose máu sau sinh, nên thảo luận với BS điều trị về tình trạng sức khỏe hiện tại của mình.

Thực hiện lại nghiệm pháp dung nạp glucose sau 4 – 8 tuần sau sinh để phát hiện đái tháo đường type 2 thật sự.

Tác giả bài viết:

ĐD. Trần Thị Tâm – Ths.BS. Nguyễn Văn Vy Hậu

Trung tâm Nội tiết – Đái tháo đường Family Đà Nẵng

Hotline: 0944225115

Tài liệu tham khảo:

2. VADE (2019), khuyến cáo điều trị đái tháo đường, Tạp chí Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam